De meest duurzame CAO van Nederland: hoe een experiment bij het Rijk laat zien dat arbeidsvoorwaarden ook anders kunnen
Wat als een cao niet alleen gaat over loon en verlof, maar ook over gezondheid, duurzaamheid, zingeving en de manier waarop we werken? Deze vraag staat centraal in de pilot duurzame CAO Rijk, die sinds mei 2023 het denken over arbeidsvoorwaarden binnen de Rijksoverheid letterlijk in beweging brengt. Deze beweging is geen luxe, maar pure noodzaak. De publieke sector kampt met toenemende werkdruk, personeelstekorten en een samenleving die steeds hogere eisen stelt aan duurzaamheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid. Tegelijkertijd verandert ook wat medewerkers verwachten van werk. Zeker jongere generaties zoeken niet alleen zekerheid, maar ook betekenis, autonomie en een werkgever die bijdraagt aan een gezonde toekomst.
Dit blijkt uit rijksbreed onderzoek uit 2024. Van de ruim 17.000 ambtenaren die deelnamen, vond 65 procent verduurzaming van de organisatie (zeer) belangrijk. Nog eens 65 procent beoordeelde het als (zeer) belangrijk dat de werkgever duurzame individuele keuzes actief ondersteunt. Duurzaamheid blijkt daarmee geen randvoorwaarde, maar een breed gedragen verwachting met concrete stappen. Met ruim 165.000 medewerkers neemt het Rijk - de grootste werkgever van Nederland - een bijzondere positie in. Veranderingen in arbeidsvoorwaarden werken hier niet alleen intern door, maar dien ook als richtinggevend voorbeeld voor andere overheidsorganisaties en het bedrijfsleven.
Van cao-tafel naar praktijk
Tijdens de cao-onderhandelingen 2022–2024 besloten het Rijk en de vakbonden ruimte te maken voor experiment. Medewerkers werden uitgenodigd om ideeën in te dienen voor duurzamere, mens- en natuurgerichte arbeidsvoorwaarden. Meer dan 300 voorstellen stroomden binnen: van duurzame mobiliteit en mentale gezondheid tot digitale soberheid en vergroening van de werkomgeving. Uit deze ideeën werden veertien teams geselecteerd die hun voorstel in de praktijk mochten testen. Geen beleidsnotities, maar experimenten waarvan je het effect kunt ervaren. Alleen wat werkt op de werkvloer, verdient een plek in de cao.
Marije Geluk (programmamanager pilot duurzame CAO Rijk) ziet daarin vooral een fundamenteel andere manier van kijken naar arbeidsvoorwaarden: “Een integrale aanpak is essentieel omdat arbeidsvoorwaarden elkaar versterken of verzwakken. Minder werkdruk beïnvloedt verzuim en inzetbaarheid, ontwikkelmogelijkheden vergroten mobiliteit en aantrekkelijk werkgeverschap, en flexibiliteit draagt bij aan betrokkenheid. Daarom benaderen we vitaliteit, inclusie, leren & ontwikkelen, mobiliteit en duurzaamheid niet als losse thema’s, maar als één samenhangend systeem. Zo wordt de CAO niet alleen een pakket afspraken, maar een strategisch instrument voor toekomstbestendig werkgeverschap.”
Foto’s gemaakt tijdens de DEMO-dag 2025Zeven impactprojecten, één samenhangend verhaal
De pilots zijn inmiddels gebundeld in zeven impactprojecten: Gedrag & cultuur, Mobiliteit, Individueel Duurzaam Keuzebudget, Vergroening werkomgeving, Werkplek, Eten & drinken en ICT. Het gaat concreet over flexibele werkvormen, duurzame inzetbaarheid, inclusiviteit, mobiliteit, digitale ondersteuning, innovatieve arbeidsvoorwaarden, welzijn in de brede zin van het woord, en maatschappelijke betrokkenheid. Als je deze thema’s achter elkaar leest, is de samenhang meteen duidelijk. Vitaliteit hangt samen met werkdruk en digitale belasting, maar ook met een biodiverse en gezonde werkomgeving. Duurzame mobiliteit raakt aan de balans werk en privé en aan hybride werken. Inclusiviteit is onlosmakelijk verbonden met cultuur en leiderschap.
Deze onderlinge verbondenheid maakt de pilot vernieuwend. Duurzaamheid is geen los beleidsterrein, maar verweven met hoe mensen zich op de werkvloer inzetten, samenwerken en zich verhouden tot hun organisatie. De impactprojecten laten zien hoe abstracte ambities vertaald worden naar concreet gedrag en dagelijkse praktijk. Maak kennis met ze:
